LẠM BÀN VỀ THƠ HAIKU ( TIẾP THEO)

By Nguyễn Quốc Khánh

 

LẠM BÀN VỀ THƠ HAIKU (TIẾP THEO)


   So với các thể thơ của Việt Nam ta thơ Haiku đúng là một thể thơ lạ lại hơi khó hiểu. Nhưng có sao đâu! Trước lạ sau ắt quen thôi mà. Cũng giống như các món Ba tê Súc sích Pho mát... lúc đầu có ai quen đâu ăn mãi thì thành quen lại ngon đáo để.

   Cái hay của thơ Haiku là ở chỗ các mối quan hệ. Từng câu một đứng riêng ra thì chả có gì đôi lúc còn tưởng như ngớ ngẩn nữa. Nhưng các câu liên kết lại với nhau hô ứng cho nhau chiếu rọi vào nhau lại nẩy sinh ra ý nghĩa mới đến bất ngờ. Haiku tạo ra một chân trời mênh mông cho liên tưởng suy ngẫm của từng người đọc.

   Để tránh lý thuyết dông dài sau đây tôi xin tuyển chọn một số bài thơ Haiku hay do người Việt Nam ta làm để hầu bạn đọc. Tôi sẽ tuyển chọn các bài thơ này từ nhiều góc độ: chuyên gia giảng dạy văn học Nhật Bản người rành rõi tiếng Nhật nhà thơ nhà báo sinh viên...


   Giáo sư văn học Nhật Bản Lưu Đức Trung (ĐHSP Hà Nội)


   1.  Em tặng cây si

        rễ bám từ tim

        xuyên thế kỷ


   2.   Chiều hé nở

         tối rạng rỡ

         sáng rã rời- Quỳnh ơi!


  3.        Con sâu

       bò trên lá

            trổ hoa


Chuyên gia văn học Nhật Bản- Phan Nhật Chiêu( ĐHKHXH&NH tp. HCM)


  1.  Điện thoại rơi

           nửa chừng cuộc gọi

       
            ai ngừng cuộc chơi?


2Sông chảy đôi dòng

    
      bèo trôi xuôi ngược
    
      sương mù vương không


 

  1.   Trên cánh bèo trôi

            đậu con cò trắng

 

        một mình rong chơi


Thạc sĩ văn học Nhật Bản- Lê từ Hiển( ĐH Quy Nhơn)


  1.  Nồi cơm mây trắng

           bát canh nước bạc

  
    
    ngọn bần gió lay


  1.  Lũ trắng đồng

           cời bếp lửa
 
        nụ cười hư không


 

  1.   Viên phấn một đời

    viết mòn chưa hết

  
   
tôi nhặt tôi trong góc giảng đường

 


Sinh viên Ngô Hải Nam( ĐH Rmit- Giải nhì thơ Haiku Việt- Nhật 2007)

 

  1.  Điếu thuốc lá

    cháy rụi
 
    
tro bụi tình yêu

 

  1.  Hơi ấm mùa xuân 

         chưa qua

         hoa mai đã rụng

 

3   .Ôi! Ánh trăng


   
  tràn ngập trái tim

       
     
chú dế

 

Sinh viên Nguyễn Thanh Phong ( ĐH An Giang- Giải 3 thơ Haiku Việt -Nhật 2007)

 

  1.   Hạt bụi theo mây

     bay hoài chẳng tới

   
  đáp xuống cành cây


2.   Trong rừng mai

  
    
 ốc sên đang ngủ

     
 
    trăng chiếu bao ngày

 

3.   Một hạt sương nhỏ

     
     Vút cong ngọn cỏ

  
   
  Trong nắng ban mai

 

   MỜI CÁC BẠN YÊU THƠ HAI KU LÀM TIẾP NHÉ!

More...

LẠM BÀN VỀ THƠ HAIKU (NHẬT BẢN)

By Nguyễn Quốc Khánh

 

LẠM BÀN VỀ THƠ HAIKU (NHẬT BẢN)


       Tôi vốn không phải là người giảng dạy văn hoá Nhật Bản không biết một chữ tiếng Nhật.Nhưng tôi rất yêu rất phục một thể thơ của đất nước Phù tang-Haiku(qua các bản dịch ra tiếng Việt).

       Vì sao ư?Vì Haiku đầy ắp chất Thiền.Trong tĩnh lặng trong hư không ta bất chợt cảm nhận một điều gì đó-như một ánh chớp về cái sự đa đoan đa dạng phong phú tinh tế của kiếp người và thế giới. Ô-Ta nghiệm ra....một điều thú vị ý nghĩa từ muôn cái bình thường khi mắt ta quen nhìn tai ta quen thấy.

       Haiku đổi mới cách nhìn cách nghe cách cảm nghĩ của ta.

       Theo nhà thơ Nhật Bản K.Yasuda thơ Haiku gồm có ba dòng thơ(3 câu) là sự hoà quyện của ba yếu tố căn bản:Nơi nào?Chuyện nào(gì)?Khi nào?

       Ví dụ:  Nơi nào?             Trên cành khô

                 Chuyện nào(gì)?     Cánh quạ đậu

                 Khi nào?           Chiều thu

                                                     (Basho)

       Tính uyên súc của Haiku đã khiến nó trở thành một thể thơ quốc tế . Do đó thơ Haiku có thể vượt qua mọi rào cản ngôn ngữ để đến với mọi dân tộc. (Ở TPHCM đã có hẳn một CLB thơ Haiku và xuất bản một tuyển tập thơ Haiku do người Việt Nam làm)

       Luật thơ Haiku bắt buộc phải có từ "mùa"(kigo).Thơ của ta thì không có.Nhưng chẳng sao!Nếu yêu thơ Haiku bạn hãy quên béng đi cái luật của nó. Chả sao!(Giống như mấy ông Tây  thích thơ lục bát các ông cứ làm thơ lục thất lục ngôn lục ngũ....kiểu Tây nhưng ta vẫn xúc động.Xúc động trước hết là thơ ta Tây vẫn thích....)

       Do vậy bắt buộc chỉ là ba dòng thơ.Còn mỗi dòng các bạn cứ thả mái:2 chữ 3 4 5 6 ....chữ dều được.Miễn là kết cục có cái gì "loé lên" tác động vào cảm xúc và suy nghĩ của người đọc.

       Một ví dụ nha:            

                                    Ở dưới bếp

                                    Vợ chồng tôi cãi nhau

                                    Con gái hát: cuộc đời vẫn đẹp sao!
 
           Hôm sau:                             Tại cầu thang
                                                      Hứng lên tôi hôn vợ
                                                      Con gái hát: sáng chắn bão dông...

                                          

       Thế nhé. Mời các bạn cùng tôi sang tác thơ Haiku bắt chước thơ Haiku đổi mới thơ Haiku....bằng tiếng Việt....chắc chắn một người Nhật nào đó  đọc được sẽ phải thốt lên :Ồ! Người Việt Nam giỏi tài quá đa tình quá tinh tế quá ....và họ sẽ làm thơ lục bát bằng tiếng Nhật cho coi!


                                                       Ng. Q. Kh
















More...

THƠ TỨ TUYỆT OMA KHAY AM( BA TƯ- THẾ KỶ 10)

By Nguyễn Quốc Khánh

 

THƠ TỨ TUYỆT OMA KHAYAM-( BA TƯ-THẾ KỶ X)



Bí mật cuộc đời tôi và anh không biết

Chỉ còn rượu và tình yêu bất diệt

Thế giới ra sao thì cũng thế mà thôi

Vì trước sau tôi và anh cũng chết



Khi cung điện bạc vàng bao cái hay cái dễ

Ngài đem cho thằng ngu thằng hại đời như thế

Và bắt kẻ ngay hiền phải nô lệ kiếm ăn

Thì công bằng của ngài tôi đếch cần Thượng đế



Người thông minh không ham tiền liêm khiết

Nhưng thông minh mà không tiền cũng mệt

Bông hồng giầu trong tủ kính đẹp sao

Bông lau nghèo bên ao đang chết lụi



Người hiểu biết có tài người ham mê khoa học

Phải đi vắt sữa dê...nhìn đời mà phát khóc

Làm thông minh là dại dột đời này

Cái đầu giỏi rẻ hơn cả củ hành ngu ngốc




Thật tội nghiệp những người than với khóc

Hay  ganh đua cứ bắt mình khó nhọc

Hãy hát đi khi chưa đứt dây đàn

Hãy uống đi chừng nào chưa vỡ cốc



Hỡi hiền triết gặp thằng ngu nói láo

Nếu đêm đen là bình minh- hắn bảo

Thì cũng hãy vờ ngu đừng cãi hắn làm gì

Vì bây giờ thông minh là ngu là phản đạo



Đừng lo lắng vì đời trôi nhanh thế

Hãy cứ yêu hãy cứ say vui vẻ

Trời chẳng cần ta tận tuỵ trung thành

Hãy trung thành với các cô gái trẻ



Thà cứ yêu chỉ một người nào đó

Còn hơn yêu chung chung mà đau khổ

Thà giúp bạn anh bằng lòng tốt của mình

Hơn nói giúp cả loài người này nọ



Nếu bên cạnh là một cô má đỏ

Nằm rót rượu cho tôi bên thảm cỏ

Thì tôi chỉ là ngu đáng khinh bỉ đáng cười

Nếu còn mơ một thiên đường nào đó



Như lạc đà còng lưng lê chân đi chật vật

Tôi còng lưng gánh đời đầy đau thương nước mắt

Ôi cái kiếp đáng buồn nhưng buồn nhất là khi

Anh bị thắng vào xe cho thằng ngu nó dắt



Trái tim ai chỉ quen mùi hạnh phúc

Sẽ không biết giá buồn đau khổ nhục

Từ xưa thế lâu rồi anh đâu dám trách em

Người tự do không thương người trong ngục



Cháy cháy rực lên tâm hồn anh là vậy

Anh sung sướng khi tim anh máu chảy

Em không đốt lòng em trên ngọn lửa tình

Sao hiểu được người vì em đã chảy.



Em sinh ra là bông hồng kiêu hãnh

Anh là hạt cát lang thang trong nóng lạnh

Nhưng anh đi giữa sa mạc lần nào

Cũng thấy em trước anh như ảo ảnh



Tôi chẳng cần lâu đài cao này nọ

Tôi cứ say cứ lang thang đâu đó

Anh tốt ư? Xin cứ việc thành thần

Tôi con cháu của A-Đam đau khổ



Hãy coi chừng các cô mắt long lanh má đỏ

Vì cái đẹp tình yêu hai ngọn nguồn đau khổ

Cái đẹp tình yêu không vĩnh cửu lâu bền

Chỉ đến bắt anh đau rồi bay đi theo gió

More...

LỜI NGỎ

By Nguyễn Quốc Khánh

 

Lời ngỏ:

   Thế là tôi đã kích động được một cô giáo miền đất đỏ cao nguyên làm thơ mặc dù trước đó cô giáo này cứ giẫy nảy lên:" Hổng dám đâu! Em thì biết gì đâu mà thơ với phú".

   D ơi! Nếu cứ ngồi mà đợi cho thơ đến nếu cứ ngồi trước trang giấy trắng rồi cố mà gò câu đẽo chữ gọt vần...mà tâm hồn mình chẳng có mảy may rung rinh xao xuyến não bộ mình chẳng mảy may chuyển động thì  NÀNG THƠ sẽ chẳng đến đâu!

   Nàng thơ thật lung linh bí ẩn diệu huyền như làn sương khói. Nhưng Nàng cũng lại hiển hiện ở quanh ta. Nàng ẩn vào đám mây đang lang thang trên bầu trời. Nàng đang nép mình trong sắc hoa hồng mơn mởn vừa chớm nở kia. Nàng đang du hành trong nắng vàng của mùa thu đang đến. Nàng đang ẩn hiện trong làn gió heo may đang về nơi phố núi trong nụ cười bẽn lẽn của cô gái đang yêu trong dáng đứng ngẩn ngơ của chàng trai si tình nơi góc phố...Chỉ cần trái tim ta xao động chỉ cần vầng trán ta hơi nhăn lại là Nàng thơ sẽ đến bên ta hiện diện trong ta. Nàng sẽ đưa ta vào một thế giới khác với cái thế giới hằng ngày tai ta từng nghe mắt ta từng thấy...

   Nàng thơ mang đến cho ta niềm vui nỗi buồn ước mơ khát vọng. Nàng đem đến cho ta niềm an ủi chia sẻ cảm thông. Để rồi từ đó tâm hồn ta thêm một chút tin yêu một chút đa đoan đa sầu đa cảm đa tin thêm một chút nhậy cảm vu vơ...

   Và như thế D ơi! Đó cũng chính là một niềm hạnh phúc trên cõi đời này phải không em!    


                          Mỗi lần ta lại nhớ về nhau

                          Trời xanh vẫn ngát ở trên đầu

                          Không gian xa cách như gần lại

                          Thơ ở trong lòng chứ ở đâu!

                                                                Quy Nhơn  09-9-2010

                                                                       Ng. Q. Kh

More...

HOA TRẮNG ĐỎ

By Nguyễn Quốc Khánh

             HOA TRẮNG ĐỎ
                                 Chế lan Viên

   Anh tặng em yêu chùm hoa sắc trắng
   Nhưng khi yêu anh yêu đỏ hoa hồng
   Tuổi năm mươi lòng yêu như lửa đỏ
   Mà bên ngoài sắc vẫn trắng như không!

Xin mời bạn đọc yêu thơ xa gần bình bài thơ này nhé!

More...

LỜI BÌNH THỨ 2

By Nguyễn Quốc Khánh

 

          Khác với nhiều người viết về Trương Chi tác giả bài thơ không khai thác cái chết và những biến hoá kỳ diệu sau cái chết như tưởng tượng của người xưa. Bốn câu lục bát có âm hưởng như những đợt sóng nối tiếp nhau trên bể khổ để vỗ vào một kiếp người. Câu thơ mở đầu nhà thơ viết như cổ tích: "Đêm xưa có một gã khờ" rất bình dị tưởng như ai cũng nói được nhưng không phải thế câu thơ vừa gợi cảm xúc mênh mông xa vời không xác định vừa như một lời trách yêu cũng là lời nhận xét bình luận đã đặt Trương Chi vào thế giới của những con người này.

          Các nhà thơ các nghệ sĩ nổi tiếng vẫn thường tự nhận mình là một gã khờ... "tôi khờ khạo quá" "con nai vàng ngơ ngác"... hoặc người đời gọi họ là "gã khờ"  như "giã khờ" nổi tiếng Đostoievski. Cái "khờ" chân chất hồn nhiên thành thật trước những biến ảo đen trắng của cuộc đời mà những kẻ gian manh lọc lõi không sao hiểu nổi. Trương Chi trong cảm xúc của bài thơ là một người tha thiết khát khao mãnh liệt với cái đẹp tình yêu và sự sống: "uống trăng "uống thơ" "uống cuộc tình" Nguyễn Bính trong bài thơ Một trời quan tái có mấy câu thơ thật hay:

                             Chiều nay thương nhớ nhất chiều nay

                             Thoáng bóng em trong cốc rượu đầy

                             Tôi uống cả em và uống cả

                             Mặt trời quan tái mấy cho say

          Không phải say tiền của chức vị... những kẻ uống không biết say vẻ đẹp của tình yêu sự sống sao chẳng phải là những "gã khờ" trong con mắt của thế gian?

          Một con người có tâm hồn đẹp có tiếng hát ru hồn  như thế nhưng với một hình hài "thật xấu" (người thì thậm xấu hát thì thậm hay - ca dao). Xấu đến hết mức viết về tiếng hát của Trương Chi các nhạc sĩ ca ngợi tiếng hát làm cho "trăng nước thành thơ" "hoa lá quên giờ tàn"...còn tác giả bài thơ này gọi đó là "trang thơ đời mình". Từ vẻ đẹp của tâm hồn tình cảm xúc cảm với tài hoa mà tạo hoá ban tặng tiếng hát cất lên tiếng hát mang theo hồn người đến với hồn người vậy. Một bi kịch đã được an bài "trời kia đã bắt làm người có thân". Một tiếng khóc âm thầm mà những giọt lệ rơi vào bên trong như một con sóng gồ lên cuốn đi bi kịch thứ hai trong thân phận  một người tình: "Uống thơ rồi khóc cuộc tình".

          Theo tôi với câu chuyện Trương Chi người xưa muốn đúc kết: ở đời này không phải ước mơ nào cũng đạt tới. Tình yêu trai gái phải là sự kết hợp giữa thể xác với tâm hồn. Từ những chuyện Trương Chi xa xưa nhất Mỵ Nương không hề chê Trương Chi nghèo. Hai kẻ si tình tương tư nhau đến chết sống mà không thể nào đến được với nhau. Cũng là một bi kịch không sao giải quyết nổi. Như những con sóng cuốn đổ vào bờ bến tâm tư của một người đau khổ bế tắc. "Uống tình rồi khóc một mình dưới trăng" . Trăng vẫn đẹp như muôn đời trăng bao la bát ngát in bóng một người nỗi cô đơn rợn ngợp của một kiếp tài hoa trong cõi nhân thế một bức tranh đẹp mà buồn. Trương Chi bao lần khóc tiếng khóc âm thầm giọt nước mắt rơi vào bên trong không va chạm vào ai mà chạm tới chốn sâu thẳm của lòng người với bao yêu mến xót thương mở ra một cách nhìn cuộc sống: - Bên cạnh ánh trăng đẹp còn bao bi kịch của cuộc sống con người yêu thương và thông cảm.

          Bài thơ cô đúc như một lời nhắn gửi của một cây bút tài hoa viết về một kiếp tài hoa.

Tháng 5 / 2009

                                                             Nhà Giáo ưu tú Trương Tham
(Bài đã in trong cuốn "Thơ và Bình thơ". Nhà xuất bản Hội Nhà văn 2010)

More...

TÔI KHÔNG DÁM THẾ BAO GIỜ...

By Nguyễn Quốc Khánh

Biết nói gì đây khi sắp phải xa em
Tôi không dám nói những điều muốn nói
Nói rằng: trái tim mình đang thổn thức
À không! Tôi không nói thế bao giờ!

Làm sao làm sao em hiểu được lòng tôi
Khi em không bao giờ thăm hỏi
Dù chỉ một lời trong điện thoại

Làm sao em nhớ đến tôi
Khi em không bao giờ đón đợi

Như thể cơn mưa chiều nay
Em thường buồn vui bất chợt
Nhưng em không ướt áo bao giờ
Làm  sao hiểu tôi cho được?

Như thể bầu trời đêm nay
Trăng sao khi mờ khi tỏ
Em không đứng ngắm bao giờ
Làm sao biết tôi mong nhớ?

Như thể buổi chiều hôm nay
Một mình tôi trong quán vắng
Mình tôi với ly rượu đắng
Còn em em đang lo lắng
 Những điều những gì ...vu vơ!

Mai này chúng mình xa nhau
Em về phương trời xa lạ
Chỉ còn mình tôi mình tôi
Với những buồn vui phố xá

Mai rồi... chúng mình xa nhau
Tôi nguyện giữ gìn nỗi nhớ
để còn nguyên vẹn trong tim
Một tình yêu...
                 Không thổ lộ...
 

   

More...

tứ tuyệt( tiếp theo)

By Nguyễn Quốc Khánh

              VỀ QUÊ

    Về quê thăm lại chùa làng
    Tường vôi cũ nét son vàng vẫn xưa
    Phật ngồi tĩnh tiếng chuuông đưa
    Hương trầm ấm cả giọt mưa hiên ngoài

              Cây cau

     nhà cũ dời đi xa
     còn trơ cây cau già
     ngại ngùng không trổ bẹ
     mặc hương mùa bay qua

              Cây khế

    Vườn xưa cây khế vẫn còn đây
    lá rụng lơ thơ cỏ mọc đầy
    Khế chua chẳng biết người đi hết
    Riêng một mình ta dưới bóng cây

                Hoa đào

Chớm đông hoa đào nở
Cánh hồng tươi ngỡ ngàng
E... khi mùa xuân đến
 hoa rơi...Ai xốn xang?

More...

CHIỀU MƯA BAN MÊ...

By Nguyễn Quốc Khánh

    Có người đẹp tặng giò lan đẹp
    Nhận rồi lòng bỗng bâng khuâng
    Nhìn hoa vấn vương anh hỏi:
    - Hoa ơi! Có thổn thức lòng?

    Ban Mê chiều mưa phố vắng
    Bước chân sao nhẹ tênh tênh
    Một mình lang thang Biệt Điện
    Thấy mình quên mọi thác ghềnh.

More...

VỚI CAO NGUYÊN

By Nguyễn Quốc Khánh

   Với cao nguyên Tây nguyên tôi có biết bao kỷ nịêmkhó quên.
   Cao nguyên cao nguyên. Nơi đầy nắng đầy gió đầy mưa.
   Cao nguyên cao nguyên. Nơi đầy ắp tình người đầy ắp những mộng và mơ...
           
              Ngẫu hứng Ban -Mê...

     Trời Ban mê không mưa không nắng
     Đất Ban Mê luôn có bóng hình em
     Ly bia đầy
                    ly bia đầy sóng sánh
     Rót vào ta cả trời đất Tây Nguyên

     Ban Mê   ban Mê
     Một buổi chiều như mơ
     Một buổi chiều đầy thơ
     Cảnh sắc cao nguyên làm ta ngu ngơ
     Con gái cao nguyên làm ta dại khờ...

     Ban Mê Ban Mê
     Nơi chẳng có sông dài biển rộng
     Mà sao chiều nay
     Ta đắm chìm trong mộng
                             bởi hồn em!
     
                                             Một chiều Buôn Đôn 2010

More...